Lão Tử và đạo dưỡng sinh: Muốn trường thọ, trước tiên cần trừ bỏ sáu mối hại

Từ xưa đến nay, sức khỏe và tuổi thọ luôn là điều con người mong cầu. Người già mong thân thể khang kiện, người trẻ mong một đời dài lâu và bình an. Trải qua hàng nghìn năm, nhân loại không ngừng tìm kiếm đủ mọi phương pháp giữ gìn sinh mệnh, từ chế độ ăn uống, rèn luyện thân thể cho đến tu dưỡng tinh thần.

Trong tư tưởng Đạo gia, dưỡng sinh không đơn thuần là bồi bổ thể xác, mà còn là học cách điều chỉnh tâm tính, tiết chế dục vọng và sống thuận theo tự nhiên. Lão Tử cho rằng muốn sống khỏe và trường thọ, trước hết con người phải biết bài trừ những thứ làm tổn hại đến cả thân lẫn tâm. Cổ nhân gọi đó là “sáu mối hại”.

Sách Lão Tử dưỡng sinh yếu quyết từng đúc kết: “Một là xem nhẹ danh lợi; hai là tiết chế thanh sắc; ba là không tham tiền của; bốn là giảm bớt ăn uống; năm là loại bỏ vọng tưởng; sáu là trừ lòng buồn giận, đố kỵ. Sáu điều này nếu vẫn còn tồn tại thì đạo dưỡng sinh cũng chỉ là bài trí cho có mà thôi.”

Đạo lý dưỡng sinh cốt lõi vì thế quy về: bớt tham, bớt dục, bớt sân hận và biết đủ. Nếu sáu mối hại này không được diệt trừ tận gốc thì mọi phương pháp dưỡng sinh bên ngoài đều khó lòng đem lại kết quả, bởi chính chúng là mầm mống căn bản làm hao mòn tinh khí lẫn thể xác.

Đạo lý tưởng như giản dị, song trên đời mấy ai thực sự làm được? Người dứt bỏ hoàn toàn sáu mối hại ấy e rằng đã đạt cảnh giới siêu phàm. Khúc Hảo Liễu Ca trong danh tác Hồng Lâu Mộng từng cất lên những lời cảm thán cay đắng về thói đời:

Người đời đều bảo thần tiên hay,
Mà chuyện công danh mãi đắm say!
Xưa nay tướng soái nơi nào tá,
Một dãy mồ hoang cỏ mọc đầy!

Người đời đều bảo thần tiên hay,
Nhưng hám vàng son dạ chẳng khuây!
Sớm tối chỉ mong gom cho đẫy,
Đến lúc đầy rồi nhắm mắt ngay!

Người đời đều bảo thần tiên hay,
Nhưng sắc giai nhân dạ chẳng khuây!
Khi sống ái ân khoe suốt buổi,
Chết rồi liền bỏ bước theo ai!

Người đời đều bảo thần tiên hay,
Con cháu vinh hoa dạ chẳng khuây!
Xưa nay cha mẹ thương khờ dại,
Hiếu nghĩa vẹn tròn mấy kẻ hay!

Ai cũng hiểu dưỡng tâm, an thân để trường thọ là điều quý báu. Thế nhưng, thấu hiểu là một chuyện, buông bỏ được hay không lại là chuyện khác. Con người vẫn mải miết đuổi theo danh lợi, tiền tài, sắc dục và vinh hoa. Vì thế, sáu mối hại mới có cơ hội len lỏi, âm thầm đục khoét tinh thần và hủy hoại sinh mệnh từng ngày.

Xưa nay, bậc đế vương hay người quyền quý hầu như không ai tránh khỏi nỗi khát khao trường sinh. Họ dốc cạn tài lực truy cầu linh đan diệu dược, mong thoát khỏi quy luật sinh lão bệnh tử. Nhưng rốt cuộc, tất cả chỉ như mò trăng đáy nước, thấy bóng mà chẳng thể chạm hình. Cổ nhân có câu: “Đại đạo chí giản” — chân lý lớn nhất lại nằm ở những điều bình dị nhất. Bí quyết cao minh không ở phương thuật thần bí, mà ở việc quay về khởi nguồn: sửa đổi thói quen và tu dưỡng tâm tính hằng ngày.

Bên cạnh việc trừ “sáu mối hại”, việc phòng “ba mối họa” cũng mang ý nghĩa sinh tử đối với đạo dưỡng thân. Bộ Lã Thị Xuân Thu từng chỉ rõ ba tai họa lớn sau:

1. Ham chuộng an nhàn, lười biếng vận động

Cổ nhân dạy: “Ra ngoài thì dùng xe, vào nhà thì dùng kiệu, chỉ chăm chăm tìm sự nhàn hạ cho bản thân, đó chính là tự rước lấy bệnh tật.” Khi chân tay không hoạt động, việc gì cũng phó mặc cho người khác, khí huyết sẽ ngưng trệ, gân cốt suy vi. Cuộc sống nhung lụa, thừa thãi tiện nghi ấy ngỡ là phúc báo, kỳ thực lại là căn nguyên bóp nghẹt sức sống. Cơ thể sống đòi hỏi phải vận động; ngừng vận động là bắt đầu tiến trình thoái hóa. Quá an nhàn chưa hẳn là phúc, lười vận động thì khó mong thân thể kiện khang.

2. Ăn uống vô độ, chìm trong men nồng

Lã Thị Xuân Thu viết: “Thịt béo rượu nồng, cố tìm cách làm cho mình thêm mạnh mẽ, đó gọi là thứ ăn uống làm nát dạ dày, hỏng ruột non.” Ẩm thực vốn để nuôi dưỡng sinh mệnh, nhưng ăn quá nhiều chất béo ngọt, chìm đắm trong men say suốt ngày đêm sẽ biến dưỡng chất thành độc tố hại thân. Người xưa cảnh báo: “Rượu là độc dược vào ruột, sắc là dao sắc cạo xương”, lại rằng “Say rượu gần nữ sắc, khí huyết ắt suy hao, can tạng ắt tổn thương”. Kẻ xem chén rượu quý hơn mạng sống, phóng túng chốn bàn tiệc thì tuổi thọ ắt khó bảo toàn.

3. Sống xa hoa, buông thả và phóng túng

Lã Thị Xuân Thu nhấn mạnh: “Sắc đẹp mê hoặc, âm thanh dâm mỹ, chỉ lo thỏa mãn dục vọng trước mắt, đó chính là chiếc rìu chặt phá sinh mệnh.” Kẻ nắm trong tay quyền thế hoặc tiền tài mà thiếu năng lực tự chủ rất dễ sa ngã. Ngày say sưa yến tiệc, đêm chìm đắm sắc dục; mắt mê mẩn điều hoa mỹ, tai lắng nghe tiếng dâm tà. Lối sống buông thả ấy làm tiêu tán nguyên khí nhanh nhất: tinh khí cạn kiệt, thần trí mê muội, cốt tủy hao mòn thì trường thọ chỉ là ảo ảnh xa vời.

Dưỡng sinh trước hết phải dưỡng tâm

Bậc nông cạn nghe những lời răn dạy này có thể xem là giáo điều xưa cũ mà cười xòa bỏ qua; bậc có trí tuệ lại lấy đó làm gương soi để phản tỉnh và giữ gìn chính mình. Những nguyên lý lưu truyền qua hàng nghìn năm vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi: dưỡng thân không thể tách rời dưỡng tâm.

Bớt một phần ham muốn, tâm thêm một phần an tĩnh. Bớt một phần dục vọng, thân thêm một phần nhẹ nhõm. Bớt một phần sân hận đố kỵ, cuộc đời thêm một phần tự tại. Biết đủ, biết dừng, biết tiết chế và biết buông bỏ — đó chính là cội rễ của phép dưỡng sinh.

Bí quyết trường thọ chẳng nằm ở phương thuốc nhiệm màu nơi tiên cảnh, mà hiện hữu ngay trong lối sống thường nhật: ăn uống chừng mực, lao động vừa sức, tâm không tham vọng, dục chẳng buông tuồng, lòng không đố kỵ và luôn trân quý những gì đang có.

Muốn dưỡng thân, trước tiên phải dưỡng tâm; Muốn cầu trường thọ, trước tiên phải học cách tiết chế; Muốn sống an nhiên, trước tiên phải biết thế nào là đủ.

Theo Secretchina
Bình Nhi biên dịch