Tại sao quỷ sai muốn bắt người lại phải khổ sở chờ suốt hai mươi năm?

Từ xưa đến nay, dạy học luôn là một nghề cao quý. Ngoài việc truyền thụ tri thức, người thầy còn là tấm gương mẫu mực về đạo đức và nhân cách sống. Từng lời nói, hành vi đều cần xuất phát từ tâm từ ái và sự độ lượng thì mới có thể rèn người, cảm hóa học trò. Thế nhưng, có những kẻ đứng ở vị trí giáo dục lại không thấu hiểu điều này; họ đối đãi cay nghiệt, bới lông tìm vết không chỉ với môn sinh mà với cả những người xung quanh.

Thời nhà Tống, tại vùng Hồng Châu có một vị quan họ Trương coi sóc việc học hành thi cử, tính tình vốn hẹp hòi, hà khắc. Đối với môn sinh hay cấp dưới, ông ta đều soi mói từng li từng tí khiến ai nấy đều sợ hãi, chán ghét và xa lánh.

Mỗi khi có học trò gặp chuyện khẩn cấp trong gia đình xin nghỉ học, giáo viên phụ trách duyệt cho nghỉ năm ngày thì khi trình lên Trương mỗ, ông ta lập tức vung bút cắt bớt hai ngày. Nếu giáo viên cho nghỉ ba ngày, ông ta lại gạt đi chỉ cho nghỉ hai ngày. Trương mỗ hoàn toàn không màng đến việc gấp của học trò, cũng chẳng để tâm đến thể diện của đồng nghiệp, chỉ cốt ra oai quyền lực để thỏa mãn thói so đo hẹp hòi của mình.

Bất bình trước tính khí ấy, mọi người trong châu phủ rất oán ghét. Lúc bấy giờ có một người tên gọi Trương Quỷ Tử, sở dĩ có biệt danh này là vì diện mạo hắn xấu xí, trông dữ tợn chẳng khác nào quỷ sai dưới âm phủ. Mọi người bèn xúi giục:

“Ngươi hãy thay chúng ta xả cơn tức giận này. Hãy giả làm quỷ sai địa phủ đến đòi mạng, dọa cho Trương mỗ một trận khiếp vía!”

Trương Quỷ Tử nghe xong liền đáp: “Việc này không khó, ta chẳng cần hóa trang nhiều cũng đã giống quỷ rồi. Nhưng muốn dọa thì phải làm cho thật giống. Các vị hãy làm giúp ta một đạo công văn của Minh ty âm phủ thì mới trọn vẹn.”

Mọi người hỏi cách làm, Trương Quỷ Tử liền bảo lấy một tờ giấy ra, dùng phấn trắng viết những chữ nhỏ li ti theo mẫu mà hắn chỉ dẫn, bên dưới đóng dấu một chữ “Áp” (押). Tấm văn tự này bề ngoài chẳng khác gì lệnh bài chính thức của Minh phủ dùng để câu hồn bắt mạng nơi dương gian.

Đêm hôm ấy, Trương Quỷ Tử tìm đến học phủ. Cổng trường đã then cài đóng chặt, nhưng lạ thay, hắn lại lách nhẹ qua khe cửa hẹp mà đi vào trong như không có xương cốt. Những người đi theo chứng kiến cảnh tượng ấy đều rùng mình kinh ngạc.

Tiến thẳng vào đại sảnh, Trương Quỷ Tử đứng sừng sững trước mặt Trương mỗ. Vị quan họ Trương chẳng những không sợ mà còn đập bàn quát mắng: “Đồ súc sinh to gan! Dám giả thần giả quỷ, ắt là do đám người kia xúi giục ngươi đến đây giở trò!”

Trương Quỷ Tử cười lạnh lùng: “Ta phụng mệnh Minh ty đến câu hồn quy án!”

Nói đoạn, hắn chìa tờ công văn ra. Trương mỗ giật lấy xem xét tỉ mỉ. Khi mắt vừa đọc đến chữ "Áp", Trương Quỷ Tử bất ngờ tháo khăn trùm đầu, trên trán lập tức mọc ra đôi sừng trâu sắc nhọn, lộ rõ nguyên hình dạ xoa đầu trâu. Trương mỗ kinh hoàng bạt vía, thất thanh kêu gào thảm thiết rồi hộc máu lăn ra chết ngay tại chỗ.

Trước sự bàng hoàng của mọi người, quỷ sai đầu trâu cất tiếng: “Ta vốn là âm sai đầu trâu của địa phủ, hai mươi năm trước phụng chỉ Diêm Vương lên dương gian truy bắt Trương mỗ. Nào ngờ trên đường qua sông, ta sơ ý đánh rơi mất bản công văn câu hồn, không có bằng chứng nên đành lưu lạc nhân gian suốt hai mươi năm không dám trở về. Nay nhờ các vị tú tài làm lại tấm công văn này, ta mới có thể hoàn thành nhiệm vụ dẫn giải hắn về quy án.”

Nói xong, quỷ sai chắp tay cảm tạ rồi biến mất trong làn sương đêm.

Hóa ra, một trò đùa vô tình của thế gian lại ứng nghiệm với quy luật nhân quả khắt khe của trời đất. Trương mỗ một đời hà khắc, bới móc từng chữ, cắt xén từng ngày phép của người khác, cuối cùng lại mất mạng chỉ vì một tờ công văn chữ nghĩa mà học trò làm ra.

Khổng Tử dạy: “Người quân tử nghiêm khắc với mình, kẻ tiểu nhân khắt khe với người”. Câu chuyện ngụ ngôn xưa để lại một triết lý sâu sắc về đạo lý đối nhân xử thế.

Nghiêm khắc với chính mình là cốt cách của bậc quân tử

Người có phẩm hạnh cao thượng không bao giờ đổ lỗi cho hoàn cảnh hay trách cứ người khác. Khi đối diện với sai sót hay nghịch cảnh, việc đầu tiên họ làm là quay về nhìn lại chính mình: tự soi, tự răn, tự sửa.

Sự nghiêm khắc này là ý thức tự giác rèn giũa để hoàn thiện nhân cách, tiết chế dục vọng, kiềm chế nóng giận và giữ tròn sự khiêm cung. Người quân tử không so đo với tiêu chuẩn tầm thường của đám đông, mà luôn lấy đạo đức làm thước đo để nâng cao tầm vóc tâm hồn, nhờ đó luôn đạt được sự thanh thản, an yên.

Khắt khe với người khác là tật xấu của kẻ tiểu nhân

Ngược lại, kẻ hẹp hòi thường rất nuông chiều khuyết điểm của bản thân nhưng lại vô cùng cay nghiệt trước lỗi lầm của người khác. Họ săm soi, chỉ trích từng chi tiết vụn vặt hòng hạ bệ xung quanh để tạo cảm giác bản thân vượt trội.

Bản chất của sự khắt khe ấy bắt nguồn từ lòng đố kỵ và nỗi bất an nội tại. Một môi trường nếu có quá nhiều kẻ chỉ biết dùng kính lúp soi xét người khác sẽ dần trở nên ngột ngạt, đánh mất sự hòa khí và tính nhân văn.

Muốn nhận được sự tôn trọng từ người khác, con đường duy nhất là bắt đầu từ việc tu dưỡng chính mình. Nghiêm khắc với bản thân là nền tảng để trưởng thành vững chắc; bao dung với người khác là biểu hiện của một tấm lòng khoáng đạt, nhân từ. Bớt đi sự săm soi hẹp hòi, thêm vào lòng thấu hiểu và tha thứ — đó chính là cảnh giới lập thân cao đẹp nhất của đời người.

Theo renminbao
Bình Nhi biên dịch