Người xưa nói: “Sắc là dao cạo xương”, thực ra còn có 3 câu nữa
Người xưa khi răn dạy hậu thế, đặc biệt là nhắc nhở nam thanh niên, thường truyền tụng câu nói: “Sắc là dao cạo xương.” Quan niệm này có từ rất sớm: từ các trước tác thời Chiến Quốc – Tần – Hán đến điển tịch dưỡng sinh đời Ngụy – Tấn – Nam Bắc triều đều luận giải về tác hại của sắc dục đối với tinh lực và thân thể. Đến đời Bắc Tống, ý niệm này đi vào thơ ca, rồi qua thoại bản Minh – Thanh mà trở thành câu cửa miệng trong nhân gian.
Thực chất, câu nói này nằm trong bài tứ tuyệt khuyên răn về bốn bức tường dục vọng nổi tiếng trong văn hóa Á Đông — Tửu, Sắc, Tài, Khí:
Rượu là thuốc xuyên ruột,
Sắc là dao cạo xương.
Tiền tài là hổ dữ,
Nóng giận là nguồn tai.
Ẩn sau bốn câu thơ vần điệu, dễ nhớ là những bài học nhân sinh sâu sắc về phép tu thân và giữ mình.
Sắc là dao cạo xương
Lịch sử chứng kiến không ít bậc đế vương, anh hùng gục ngã vì chữ “sắc”. Đam mê nhan sắc quá mức khiến tâm trí mê muội, sao nhãng chính sự, tiêu hao nguyên khí.
Thương Trụ Vương vì sủng ái Đát Kỷ mà nghe theo mọi lời xúi giục, từ một bậc quân vương tài năng biến thành kẻ tàn bạo, khiến cơ nghiệp nhà Thương sụp đổ. Tùy Dạng Đế Dương Quảng lập nên nhiều đại nghiệp như khai thông Đại Vận Hà, nhưng về sau lại phóng túng hoang dâm, xây dựng cung điện xa hoa chứa mỹ nữ, đẩy bách tính vào cảnh lầm than và chuốc lấy kết cục mất nước.
Không chỉ đế vương, người bình thường nếu buông thả theo dục vọng thì thân thể hao mòn, tinh thần bạc nhược. Người nắm giữ quyền chức mà say mê thanh sắc ắt tạo sơ hở cho kẻ xấu trục lợi, mở đầu cho suy đồi và tham nhũng. Câu ví “sắc như dao cạo xương” chính là lời cảnh tỉnh: cái đẹp quyến rũ bên ngoài có thể âm thầm hủy hoại con người từ tận cốt tủy.
Rượu là thuốc xuyên ruột
Rượu vốn gắn liền với văn nhân mặc khách, là chất xúc tác cho thi ca, hội họa. Thi Tiên Lý Bạch từng được nhà thơ Dư Quang Trung ngợi ca: “Rượu vào ngực hào hoa, bảy phần thành ánh trăng, ba phần hóa kiếm khí; hé miệng ngâm nga, đã là nửa thời Thịnh Đường.”
Thế nhưng, chén rượu chỉ đẹp khi dừng lại ở mức tao nhã. Khi lạm dụng quá đà, rượu trở thành chất độc tàn phá lục phủ ngũ tạng và làm lu mờ lý trí. Lý Bạch vì say mà cả đời phiêu bạt lận đận, dân gian còn truyền tụng giai thoại ông chết đuối vì say rượu ôm bóng trăng dưới nước. Thời hiện đại, tiểu thuyết gia võ hiệp Cổ Long xem rượu như nguồn cảm hứng sống, nhưng thói nghiện rượu nặng đã tàn phá sức khỏe và cướp đi sinh mệnh của ông khi tài năng đang độ chín. Rượu uống ít để trợ hứng, uống nhiều thành thuốc độc “xuyên ruột hại thân”.
Tiền tài là hổ xuống núi
Hổ ở trong rừng sâu là chúa sơn lâm, nhưng khi đói khát chạy xuống núi tìm mồi thì rất dễ sa bẫy hoặc bị tiêu diệt. Hình ảnh “hổ xuống núi” ví von lòng tham không đáy của con người trước tiền tài, danh lợi.
Cổ nhân dạy: “Quân tử ái tài, thủ chi hữu đạo” (Người quân tử yêu tiền, nhưng kiếm tiền phải đúng đạo lý). Cuộc sống không thể thiếu vật chất, nhưng tiền bạc kiếm bao nhiêu cũng không đủ nếu dục vọng không có điểm dừng. Đắm chìm trong việc tích lũy bất chấp luân thường đạo lý sẽ biến tiền tài thành con thú dữ quay lại cắn xé chính chủ nhân. Tiền tài rốt cuộc chỉ là vật ngoài thân; sống ở đời, giữ được lương tri và nhân cách mới là gia tài quý giá nhất.
Nóng giận là mầm gây họa
“Khí” ở đây chỉ sự nóng giận, oán hận và thiếu kiềm chế. Người xưa đúc kết: “Nộ khí thương thân” — cơn giận dữ nổi lên chẳng khác nào đem lỗi lầm của người khác để trừng phạt chính bản thân mình. Khi mất bình tĩnh, con người dễ đưa ra những quyết định sai lầm dẫn đến họa sát thân.
Trong Tam Quốc Diễn Nghĩa, tư đồ Vương Lãng vì không kiềm chế được cơn thịnh nộ trước những lời mắng nhiếc đanh thép của Gia Cát Lượng mà uất ức ngã ngựa thổ huyết mà chết. Ngược lại, Tào Tháo thể hiện bản lĩnh của bậc kiêu hùng: khi Trần Lâm viết bài hịch kể tội cả tông tộc họ Tào vô cùng gay gắt, Tào Tháo không những không ghi hận mà sau này còn trọng dụng tài năng của Trần Lâm. Khí độ nhẫn nhịn và dung người ấy chính là nền tảng giúp ông thống nhất phương Bắc.
Bài thơ dưỡng sinh dân gian 《Mạc Khí Ca》 (Khúc ca không tức giận) có câu:
“Người khác nổi giận, ta không giận,
Giận đến sinh bệnh, chẳng ai thay.”
Khi đối mặt với thị phi, giữ được tâm thế điềm tĩnh, lấy nhu thắng cương chính là tầng thứ tu dưỡng cao nhất. Chế ngự được bốn ải Tửu – Sắc – Tài – Khí, đời người tự khắc an yên, vững vàng trước mọi sóng gió.
Theo Aboluowang
Bình Nhi biên dịch
