Hôn nhân sẽ đi về đâu? Bài học đáng ngẫm từ người xưa

Chúng ta đang sống trong một thời đại vật chất đủ đầy nhưng tình cảm lại mong manh. Tình yêu và hôn nhân hiện đại dường như chưa bao giờ khiến con người thực sự an tâm. Từ chuyện thách cưới, mua nhà, phân chia tài sản trước hôn nhân cho đến việc tính toán thiệt hơn một cách thực dụng, tất cả khiến không ít người chùn bước trước ngưỡng cửa gia đình. Khi biến cố ập đến, cảnh tượng "mạnh ai nấy chạy" lạnh lùng diễn ra càng khiến người ta dễ dàng kết luận rằng: "Tình cảm không chịu nổi thử thách."

Thế nhưng, nếu nhìn lại hơn một nghìn năm trước qua tác phẩm Lý Oa truyện (trong Thái Bình Quảng Ký thời Đường), chúng ta sẽ thấy cách người xưa đối đãi với tình nghĩa, trách nhiệm vợ chồng sâu sắc và cao quý hơn rất nhiều so với những toan tính nhân danh "lý trí" ngày nay.

Khi hào nhoáng tan biến, phẩm giá mới lộ rõ

Trịnh Sinh là con cháu danh gia vọng tộc đất Huỳnh Dương, mang theo gia sản lớn lên kinh thành Trường An ứng thí. Đắm chìm nơi phường Bình Khang cùng kỹ nữ nổi tiếng Lý Oa, chàng nhanh chóng tiêu sạch hàng triệu quan tiền. Khi cạn kiệt tiền bạc, chàng bị bày mưu bỏ rơi, lâm vào cảnh bạo bệnh đầu đường xó chợ. Để mưu sinh, Trịnh Sinh phải vào làm thuê cho cơ sở tang lễ, kiếm sống bằng nghề hát văn tế và tình cờ trở thành người hát hay nhất kinh kỳ.

Biết chuyện, cha chàng — bấy giờ là Thứ sử Thường Châu — vì xem trọng môn phong đã phẫn nộ đánh con trai đến thập tử nhất sinh rồi vứt bỏ ở bãi tha ma. Thoát chết nhưng bị tàn phế, Trịnh Sinh phải lê lết ăn xin khắp Trường An giữa mùa đông buốt giá.

Vào một ngày tuyết phủ trắng trời, Trịnh Sinh lần đến trước cửa nhà Lý Oa cất tiếng than khóc xin ăn. Nhận ra giọng nói quen thuộc, Lý Oa vội chạy xuống. Đối diện với một kẻ ăn mày gầy guộc, tàn tạ, lương tri và sự hối hận trong nàng thức tỉnh. Nàng cởi bỏ áo gấm, ôm chặt Trịnh Sinh vào lòng mà bật khóc: "Chính ta đã hại chàng đến nông nỗi này!"

Đạo vợ chồng: Nâng đỡ và thành toàn cho nhau

Sau ngày hội ngộ, Lý Oa rời khỏi chốn buôn phấn bán hương, dốc toàn bộ tiền bạc tích góp bấy lâu thuê một ngôi nhà ngoại thành để chăm sóc, chữa trị cho Trịnh Sinh. Khi chàng dần hồi phục, nàng đưa ra quyết định giúp chàng lấy lại cuộc đời đã mất: "Chàng còn trẻ, tài năng vẫn vẹn nguyên, cớ sao lại để cả đời chìm trong tăm tối?"

Nàng cùng chàng đến chợ Đông, bỏ ra số tiền lớn mua xe sách phục vụ khoa cử. Suốt nhiều năm sau đó, Lý Oa từ chối mọi giao thiệp, ngày đêm đồng hành, động viên và giám sát Trịnh Sinh dùi mài kinh sử. Không phụ tấm lòng ấy, Trịnh Sinh vượt qua vết thương thể xác lẫn tinh thần, đỗ đầu kỳ thi của triều đình và được bổ nhiệm làm Tham quân Kiếm Môn.

Vợ chồng chân chính không phải là những cây tầm gửi bám víu vào nhau, mà là những người bạn đồng hành kề vai sát cánh. Một cuộc hôn nhân tốt đẹp có thể vực dậy một người từ vực sâu tăm tối trở thành bậc hiền tài; ngược lại, một mối quan hệ vụ lợi sẽ mài mòn hoài bão, biến con người thành kẻ tầm thường.

Biết lùi một bước vì danh dự của người mình yêu

Khoảnh khắc lay động lòng người nhất diễn ra khi Trịnh Sinh công thành danh toại. Đang hân hoan chuẩn bị cùng Lý Oa hưởng vinh hoa phú quý, chàng bàng hoàng khi nàng bình thản nói: "Đến lúc ta phải đi rồi."

Trịnh Sinh nhất quyết giữ lại, thậm chí thề thốt tự vẫn, nhưng Lý Oa vẫn giữ vững lập trường. Nàng hiểu thân phận từng làm kỹ nữ của mình sẽ trở thành rào cản lớn trên con đường quan lộ của chàng giữa chốn danh gia vọng tộc. Nàng cứu chàng, giúp chàng là để chuộc lại lỗi lầm và giúp người mình yêu tìm lại ánh sáng, chứ không mưu cầu bám víu phú quý hay danh phận phu nhân.

Sự dứt khoát ấy minh chứng cho một tình yêu cao thượng: Yêu là thành toàn, không phải chiếm hữu hay xem ân nghĩa như một món nợ buộc đối phương phải hoàn trả cả đời. Chính tấm lòng không vụ lợi đó đã hóa giải định kiến khắt khe của người cha Trịnh Sinh. Ông gạt bỏ môn đăng hộ đối, đích thân đứng ra chủ trì hôn lễ, chính thức rước Lý Oa về làm dâu; về sau nàng còn được triều đình phong tước "Huỳnh Dương Quận Phu nhân".

Dù được viết từ hơn một thiên niên kỷ trước, câu chuyện của Bạch Hành Giản vẫn là tấm gương soi chiếu những lỗ hổng trong quan niệm hôn nhân thời đại mới.

Khi chủ nghĩa thực dụng lên ngôi, con người quá chú trọng tính toán cái giá của hôn nhân, rủi ro ly hôn, điều kiện gia thế, nhưng lại bỏ quên nền tảng cốt lõi: Sự thấu hiểu, trách nhiệm và lòng thủy chung trong nghịch cảnh. Nhiều người biến sự hy sinh thành chiếc gông xiềng để đòi hỏi và kiểm soát đối phương, để rồi khi không được đền đáp như ý liền sinh lòng oán hận.

Đạo nghĩa vợ chồng không nằm ở những chén rượu nâng ly lúc vinh hoa, mà ở khoảnh khắc sẵn sàng sưởi ấm cho nhau khi cơ hàn; là sự nâng đỡ nhau vượt qua giông bão và gìn giữ trọn vẹn sự tôn trọng, bao dung như thuở ban sơ.

Theo Secrecchina
Bình Nhi biên dịch