Dấu hiệu một người bắt đầu có tướng phú quý: Sự trầm ổn
Có một lần, Tăng Quốc Phiên ngồi tĩnh tọa nhưng trong lòng cứ xao động, bồn chồn, suy nghĩ mông lung không dứt. Ông liền tự mắng mình cay đắng trong nhật ký: “Tâm thần bất định, đứng ngồi không yên, thật chẳng khác nào cầm thú!”
Ông cảm thấy tâm tính mình quá nông nổi, tạp niệm quá nhiều, giống như loài thú thiếu đi sự tự chủ. Nỗi ân hận, day dứt khiến ông phải tự nghiêm khắc quở trách bản thân như vậy.
Đời người, sở dĩ có thể toát ra khí chất cao quý (quý khí), chung quy lại chính là: Khi tâm xao động biết giữ sự bình tĩnh; trước cám dỗ biết giữ vững định lực; và giữa nghịch cảnh biết giữ lòng nhẫn nại.
Sự mạnh mẽ thực thụ của một người chưa bao giờ là không rơi lệ hay không biết tuyệt vọng, mà là dám gạt nước mắt để vững vàng tiến bước giữa giông bão cuộc đời.
Trong cuộc sống, những kẻ hành sự khinh suất, giảo hoạt, nóng vội thường phúc mỏng duyên cạn. Ngược lại, người cử chỉ chững chạc, ăn nói điềm đạm, phong thái đoan trang lại là người gánh vác được trọng trách và đón nhận phúc lành to lớn. Tự khắc nơi diện mạo họ sẽ toát lên tướng mạo ung dung, đĩnh đạc và cao quý.
Khí chất cao quý thực sự của một đời người chính là trước nguy nan vẫn giữ được phong thái “Thái Sơn sụp đổ trước mắt mà sắc mặt không đổi”, trước sau như một vẫn vững như bàn thạch.
Biết trầm ổn, giữ được tâm tĩnh, tướng quý tự nhiên hình thành.
1. Trừ bỏ tính nóng vội
Nhiều người nghĩ rằng “trầm ổn” đơn thuần là chậm rãi, nhưng hiểu như vậy là chưa trọn vẹn. Ở tầng thứ cao hơn, bản chất của sự trầm ổn chính là chữ “Chuẩn”.
Thế nào là “chuẩn”? Đó là khi đối diện với thử thách bất ngờ, nghịch cảnh hay áp lực dồn dập, tâm trí ta vẫn giữ được sự tập trung cao độ và thái độ thản nhiên. Ta nhìn thấu mấu chốt vấn đề và làm chủ được chính mình.
Không xao động, không hoảng loạn, chỉ chú tâm vào hiện tại — phong thái thong dong tự tại ấy chính là nét quý khí lớn nhất của một con người.
Thời trẻ, Tăng Quốc Phiên theo học tại Thư viện Nhạc Lộc (Nhạc Lộc thư viện). Có lần, bàn học của ông ngồi sát cửa sổ vô tình che mất ánh sáng của người bạn bên cạnh. Người bạn liền bảo ông xê dịch bàn sang chỗ khác. Tăng Quốc Phiên nghe xong trong lòng ấm ức, không những không dời đi mà còn bướng bỉnh kê bàn chắn hẳn vào giữa.
Tính khí nóng nảy, kiêu ngạo ấy khiến ông thời trẻ chẳng coi ai ra gì. Đến khi mới bước chân vào chốn quan trường chốn kinh kỳ, ông lại ham thích cao đàm khoát luận, tính tình hiếu thắng, hay tranh cãi với người khác. Trong một bữa tiệc, vì muốn phô trương tài hoa, ông bất chấp thể diện của các bậc mạc liêu, chen ngang lời nói, công khai châm chọc để nâng cao bản thân.
Cổ nhân dạy: “Cát nhân chi từ quả, táo nhân chi từ đa” (Người đức hạnh lời lẽ điềm đạm, kẻ nóng vội thường nói năng huyên thuyên). Người càng xao động, bốc đồng càng dễ đắc tội với người khác và làm hỏng việc lớn.
Tăng Quốc Phiên sau đó đã phải trả giá đắt trong quan trường lẫn cuộc sống vì tính tự phụ và hấp tấp của mình. May nhờ có sự khuyên răn từ gia đình và bạn bè, ông mới tỉnh ngộ, thu liễm ngông cuồng, trừ bỏ tâm nóng vội, từng bước lấy lại sự kính trọng và tín nhiệm của mọi người.
Đúng như lời ông từng đúc kết: “Phàm ngộ sự tu an tường hòa hoãn dĩ xử chi, nhược nhất hoảng mang, tiện khủng hữu thác. Cái thiên hạ hà sự bất tòng mang trung thác liễu.” (Phàm gặp chuyện cần phải điềm tĩnh, ung dung mà xử lý; hễ hoảng loạn tất dễ sinh sai lầm. Bởi việc trong thiên hạ có việc gì hỏng mà không bắt nguồn từ sự vội vàng, hấp tấp?)
Khi quá bận tâm đến kết quả, tâm sẽ loạn; tâm loạn thì hành vi tất sẽ méo mó và sai sót nối tiếp sai sót. Những quyết định hay lời nói đưa ra trong lúc hoảng hốt, nông nổi thường bắt ta phải trả giá gấp mười lần để khắc phục. Những sai lầm bắt nguồn từ sự hấp tấp ấy là điều vô ích và nông nổi nhất của đời người.
2. Rèn giũa định lực
Năm 1079 (Nguyên Phong năm thứ hai), Tô Đông Pha được điều về làm Tri châu Hồ Châu. Theo lệ thường, ông dâng biểu tạ ơn triều đình, trong đó có hai câu:
“Tri kỳ ngu bất thích thời, nan dĩ truy bồi tân tiến;
Sát kỳ lão bất sinh sự, hoặc năng mục dưỡng tiểu dân.”
Tạm diễn nghĩa: Tự biết mình ngu dốt không hợp thời thế, khó bề theo kịp kẻ mới tiến thân;
Xét thấy mình già nua không gây chuyện, may chăng còn có thể chăm lo cho dân lành.
Chính hai câu này đã bị phe Tân đảng bóp méo, vu cho ông tội “ngạo mạn, bỡn cợt triều đình”, thậm chí là phạm thượng công kích Hoàng đế. Tô Đông Pha bị bắt giam vào ngục Ngự sử đài, lịch sử gọi là vụ án ngục thơ Ô Đài (Ô Đài thi án).
Trong hơn 130 ngày chịu cảnh lao tù, chịu đủ cực hình tra khảo ngày đêm giữa lằn ranh sinh tử, ông vẫn giữ vững định lực cùng khí tiết và sự tỉnh táo. Ông không suy sụp hoàn toàn, cũng tuyệt đối không vì cầu sinh mà vu cáo, hãm hại bất kỳ ai.
Năm Nguyên Phong thứ năm, sau khi thoát án tử, Tô Đông Pha bị đày đến Hoàng Châu. Vào ngày 7 tháng 3 năm đó, khi đang đi trên đường Sa Hồ thì bất ngờ gặp cơn mưa lớn. Những người đồng hành đều chật vật, hoảng hốt tìm chỗ nấp, duy chỉ có Tô Thức là vẫn thản nhiên bước đi như không. Sau đó, ông viết nên bài từ tuyệt tác Định phong ba — bản tuyên ngôn bất hủ về định lực nội tâm của chính mình:
“Mạc thính xuyên lâm đả diệp thanh,
Hà phương ngâm khiếu thả từ hành.”
(Chớ nghe tiếng mưa gõ xuyên qua cành lá,
Ngại gì cất tiếng ngâm nga mà bước thong dong.)
Trải qua những năm tháng thanh bần tại Hoàng Châu, định lực bên trong Tô Thức ngày một thâm sâu. Đứng trước giông gió cuộc đời, ông chọn cách đối diện thản nhiên và nhẹ bước đi qua. Định lực chân chính không phải là đời người không gặp phong ba bão táp, mà là dù mưa gió ngập trời vẫn có thể “cất tiếng ngâm nga mà bước thong dong”, để rồi đạt đến cảnh giới tối cao: “Dã vô phong vũ dã vô tình” (Chẳng thấy mưa gió, cũng chẳng màng nắng tạnh).
Nghịch cảnh lớn nhường ấy còn vượt qua được, chuyện sinh tử cũng xem nhẹ, thì những thăng trầm vụn vặt phía trước có đáng là bao? Đời khổ một chút thì đã sao, gian truân một chút thì có hề gì? Hãy giữ cho tâm mình an định, quay về lắng nghe nội tâm, đón nhận vô thường và giữ nhịp điệu bình hòa giữa muôn vàn biến động.
Tập trung vào hiện tại, giữ cho mình tâm thái siêu nhiên thoát tục, thản nhiên trước được mất bại thành — như thế là đã đủ đầy.
3. Đạt tới sự nhẫn nại
Albert Camus là một nhà văn, triết gia và nhà báo lỗi lạc người Pháp từng viết: “Nếu không tuyệt vọng về cuộc sống, ta sẽ chẳng thể thực sự yêu tha thiết cuộc sống này.”
Trong hành trình nhân sinh, ai cũng đôi ba lần rơi vào hố sâu của sự bế tắc và tuyệt vọng. Nhưng bạn sẽ nhận ra sức sống của con người chưa bao giờ yếu ớt như ta tưởng; ngược lại, trước bờ vực tuyệt cảnh, nguồn sống bùng phát từ nội tâm lại vô cùng mạnh mẽ. Khi thấu suốt sức mạnh ấy, tuyệt vọng không còn là dấu chấm hết, mà chính là điểm khởi đầu để ta yêu lại cuộc đời này tha thiết hơn — miễn là ta giữ thêm một chút kiên trì và nhẫn nại.
Trong cuốn Huyền thoại Sisyphus, Camus kể về biểu tượng của sự “nhẫn nại tột cùng”: Sisyphus bị các vị thần trừng phạt, ngày ngày phải đẩy tảng đá lớn lên đỉnh núi; khi đến đỉnh, tảng đá lại lăn xuống chân núi, và ông lại tiếp tục đẩy lên. Vòng lặp ấy diễn ra đời đời kiếp kiếp.
Nhiều người trong cuộc sống đời thường, đối mặt với sự lặp lại đơn điệu mỗi ngày, dần trở nên tê liệt, chán chường rồi chống đối. Họ thấy những giọt mồ hôi mình bỏ ra đổi lấy đồng tiền rồi tiêu hết, rồi lại cắm cúi làm việc... Vòng tuần hoàn bất tận ấy khiến tâm hồn mệt mỏi, trống rỗng và dằn vặt với câu hỏi: “Sống như thế này rốt cuộc để làm gì?”
Thế nhưng, Camus lại nhìn thấy ý nghĩa sâu sắc nơi Sisyphus và khẳng định rằng ông là người hạnh phúc. Hạnh phúc của Sisyphus nằm ở sự nhẫn nại tỉnh thức. Ông biết rõ số phận của mình, và mỗi lần nhìn tảng đá lăn xuống rồi lại bước xuống chân núi bắt đầu đẩy lại, ông đã chiến thắng định mệnh của lần trước.
Camus lý giải: “Bản thân cuộc đấu tranh để vươn tới đỉnh cao cũng đủ để lấp đầy trái tim con người.”
Kiên trì làm một việc tưởng chừng đơn điệu, vượt qua nỗi dằn vặt của cảm giác vô nghĩa bằng sự nhẫn nại kiên định — đó chính là ý nghĩa. Khi ta dốc lòng làm việc mình yêu, bảo vệ người mình thương, bền bỉ phấn đấu vì lý tưởng, chính hành trình ấy đã mang lại cho ta sự đủ đầy và phẩm giá.
Đời người đến trần trụi và ra đi cũng trắng tay, không cần mải miết truy cầu một sự giải thoát xa xôi. Như Sisyphus toàn tâm toàn ý vào từng bước đẩy đá, cảm nhận từng giọt mồ hôi, từng cơn đau nhức của cơ bắp và sự gập ghềnh của dốc núi; những trải nghiệm chân thực ấy đã chuyển hóa cảm giác hư vô thành độ dẻo dai và sức nặng của sinh mệnh.
Sức nặng ấy chính là độ nhẫn nại. Khi nội tâm ngày càng trầm tĩnh và vững chãi, cuộc đời tự khắc trở nên tràn đầy ý nghĩa và hy vọng. Dấu hiệu một người bắt đầu có được tướng mạo cao quý chính là khi phong thái, thần thái và khí chất từ trong ra ngoài đều toát lên một nguồn năng lượng trầm ổn, vững vàng.
Nguồn năng lượng ấy đến từ việc rũ bỏ được tâm tính nóng vội, tôi luyện nên định lực kiên cường; và quan trọng hơn cả, là lòng nhẫn nại bền bỉ trước những thăng trầm vô thường để không bao giờ bỏ cuộc.
Đúng như Romain Rolland từng nói: “Trên đời chỉ có một chủ nghĩa anh hùng chân chính, đó là sau khi đã nhìn rõ chân tướng cuộc đời, ta vẫn tha thiết yêu nó.”
Trải qua muôn vàn giông gió mà lòng vẫn trọn vẹn tình yêu và sự trân quý với cuộc đời, người ấy ắt sẽ vững vàng, ung dung bước tiếp trên chặng đường phía trước. Bởi trong sâu thẳm tâm hồn họ, một hạt mầm thiện lành và kiên định đã đâm chồi — hạt mầm của một kiếp nhân sinh sống trọn vẹn và an nhiên.
Theo 163.com
Thục Khuê biên dịch
