Biết nhìn nhận và trọng dụng đúng người mới là đại trí tuệ

Người xưa có câu: "Được nhân tài thì làm nên đại sự." Nhân tài là nguồn lực quý giá nhất, nhưng then chốt của mọi then chốt vẫn là nghệ thuật nhìn nhận và dùng người.

Thuở xưa, Tề Hoàn Công trọng dụng Quản Trọng mà làm nên bá nghiệp một thời Xuân Thu; Tần Thủy Hoàng tiếp thu tư tưởng Hàn Phi, tin dùng Lý Tư mà quét sạch sáu nước, thống nhất thiên hạ; Lưu Bang nhờ có Trương Lương, Hàn Tín với mưu lược "vận trù trong màn trướng, quyết thắng ngoài ngàn dặm" mà lập nên cơ nghiệp Tây Hán; Lưu Bị nhờ cuộc Long Trung đối mà tìm được Gia Cát Lượng, mở ra thế chân vạc "thiên hạ chia ba"; Đường Thái Tông nhờ phép dùng người "thận trọng tuyển chọn, lượng tài cắt việc" mà gây dựng nên thời kỳ "Trinh Quán chi trị"; Chu Nguyên Chương dùng sự chân thành cảm hóa danh sĩ Lưu Bá Ôn quy thuận dưới trướng... Những tấm gương lãnh đạo thể hiện nghệ thuật dùng người kiệt xuất như vậy nhiều không kể xiết, khiến hậu thế ngàn năm sau vẫn phải nghiêng mình thán phục.

Dùng người là cả một hệ thống hoàn chỉnh: biết nhìn người, lựa chọn đúng tài năng, đặt đúng vị trí, bồi dưỡng thực chất và dẫn dắt bằng tầm nhìn. Điển hình sâu sắc nhất cho nghệ thuật này có thể thấy qua cách Tào Tháo nhìn nhận và chọn người kế vị trong số các con trai của mình.

Theo sử sách, Tào Tháo có 25 người con trai. Thái độ của ông rất rõ ràng: khi còn nhỏ thì yêu thương bình đẳng, nhưng khi lớn lên sẽ khảo xét tài năng thực tế để trao quyền (theo Chư tử lệnh). Quá trình ông cân nhắc giữa Tào Xung, Tào Thực và Tào Phi chính là bài học kinh điển về việc đặt đúng người vào đúng vị trí.

Tào Xung – Trí tuệ mẫn tiệp và tấm lòng nhân ái

Tào Xung là thần đồng kiệt xuất với điển cố "Tào Xung cân voi" nổi danh sử sách. Không chỉ thông minh xuất chúng, Tào Xung còn có lòng nhân hậu hiếm có. Tương truyền, một viên lại trông coi kho phát hiện chiếc yên ngựa của Tào Tháo bị chuột cắn hỏng. Theo luật định, viên lại này khó tránh khỏi tội chết. Biết chuyện, Tào Xung khuyên ông ta đợi vài ngày hãy đi tự thú. Sau đó, Tào Xung tự lấy dao rạch áo mình giống như bị chuột cắn, rồi vờ lộ vẻ mặt âu sầu trước mặt cha.

Khi Tào Tháo hỏi nguyên do, Tào Xung đáp: "Người ta bảo áo bị chuột cắn là điềm chẳng lành, nay áo con bị cắn nên con lo lắng." Tào Tháo cười bảo: "Đó là lời mê tín xằng bậy, bận tâm làm gì."

Ít lâu sau, viên coi kho run sợ đến bẩm báo chiếc yên ngựa bị hỏng. Tào Tháo không hề nổi giận mà cười nói: "Ngay cả áo của con ta để bên mình còn bị chuột cắn, huống chi yên ngựa treo trên cột kho?" Nhờ sự lanh trí và lòng trắc ẩn đó, Tào Xung đã cứu mạng không dưới vài chục người.

Tào Tháo nhiều lần bày tỏ ý định truyền ngôi cho Tào Xung, nhưng đáng tiếc, tài hoa bạc mệnh, Tào Xung qua đời khi mới tròn 13 tuổi.

Tào Thực – Hào khí danh sĩ nhưng thiếu bản lĩnh quân vương

Tào Thực là người con thứ ba của Tào Tháo, được xưng tụng là "Kiến An chi kiệt" – ngọn cờ đầu của văn học thời bấy giờ. Từ nhỏ, ông đã đọc thuộc hàng vạn câu thơ phú, "mở miệng thành lời luận, hạ bút hóa văn chương", nổi danh với giai thoại "bảy bước thành thơ".

Nhờ văn tài xuất chúng và tư chất hơn người, Tào Thực từng là ứng cử viên sáng giá được Tào Tháo hết mực yêu mến và cân nhắc chọn làm người kế vị.

Tuy nhiên, khí chất văn nhân ở Tào Thực lại quá đậm nét, dẫn đến tính cách phóng túng, thiếu tự chủ của một danh sĩ. Sử sách ghi lại ông là người "hành vi buông thả, nhiều lần phạm điều cấm", "làm theo ý mình, uống rượu không biết chừng mực". Khuyết điểm này đối với một thi nhân tài hoa thì có thể châm chước, nhưng đối với một bậc đế vương nắm giữ vận mệnh giang sơn thì là điều tối kỵ. Nhận rõ điều đó, Tào Tháo đã dứt khoát gạt bỏ ông khỏi vị trí thừa kế.

Tào Phi – Sự nghiêm khắc, thức thời và tầm nhìn chính trị

Vì việc phế Hán lập Ngụy và câu chuyện bức ép Tào Thực làm thơ, Tào Phi trong mắt hậu thế thường bị xem là người lạnh lùng, hà khắc. Thế nhưng, xét trên góc độ trị quốc, Tào Phi lại hội tụ đầy đủ những phẩm chất của một nhà chính trị sắc sảo.

Trần Thọ trong Tam Quốc chí từng nhận định: Văn Đế Tào Phi bẩm sinh có tài văn chương, học rộng nhớ nhiều, văn võ đều tinh thông; nếu có thêm sự khoan hòa, độ lượng thì không thua kém các bậc hiền vương xưa. Dù hào quang văn học bị Tào Thực che khuất, Tào Phi vẫn cùng cha và em tạo nên hiện tượng "Tam Tào" lừng danh.

Về chính trị, Tào Phi thể hiện năng lực kiến thiết vượt trội:

• Cải tổ bộ máy quyền lực: Thành lập Trung thư tỉnh để chuyển giao quyền soạn thảo chiếu lệnh từ Thượng thư lang về tay các sĩ nhân, trực tiếp nắm giữ cơ mật triều đình.
• Ngăn chặn họa ngoại thích và hậu cung: Ban quy định nghiêm cấm phụ nữ can dự triều chính, đại thần không được tự ý tâu việc với Thái hậu, người thân họ ngoại không được giữ chức phụ chính.
• Thu phục nhân tâm và củng cố triều quyền: Ban hành chế độ Cửu phẩm Trung chính, chuyển quyền tuyển chọn quan lại từ tay các danh sĩ địa phương về tay triều đình trung ương.
• Chấn hưng văn hóa: Năm 224, ông khôi phục Thái học, đặt chức Bác sĩ Kinh Xuân Thu Cốc Lương, đưa văn học thành một lĩnh vực độc lập với tư tưởng bất hủ: "Văn chương là đại nghiệp của việc trị nước, là sự nghiệp lớn lưu truyền bất hủ."

Tào Phi có thể không phải là một người anh hoàn hảo trong mối quan hệ gia đình, nhưng đứng ở cương vị một bậc quân vương chấn hưng xã tắc giữa thời loạn thế, Tào Tháo đã không chọn lầm người.

Biết nhìn người là ở chỗ không bị hào quang tài hoa bề nổi làm lóa mắt; biết dùng người là ở chỗ đặt đúng người vào đúng vị trí sở trường để gánh vác việc lớn. Nhìn rõ năng lực, đánh giá đúng bản lĩnh và trao quyền đúng lúc – đó mới chính là đỉnh cao của đại trí tuệ trong nghệ thuật lãnh đạo.

Theo Secretchina
Bảo Hân biên dịch